Producenci
Siarczan baru BaSO4 baryt
Cena regularna:
Cena regularna:
towar niedostępny
dodaj do przechowalni
Opis
Siarczan baru
Inne nazwy: Siarczan(VI) baru, Baryt, Baryt naturalny, Blanc Fixe, Baryt syntetyczny, Sól barowa kwasu siarkowego(VI)
Wzór chemiczny: BaSO4
Masa molowa: 233,39 g/mol
Numer CAS: 7727-43-7
Wygląd: Biały krystaliczny proszek lub ciało stałe, niekiedy o lekko żółtawym zabarwieniu
Zapach: Bezwonny
SMILES: [Ba+2].[O-]S(=O)(=O)[O-]
Siarczan baru jest nieorganicznym związkiem chemicznym zbudowanym z kationów baru (Ba2+) oraz anionów siarczanowych (SO42−). Występuje naturalnie w postaci minerału barytu, a także może być otrzymywany syntetycznie w reakcjach strącania z udziałem rozpuszczalnych soli baru oraz związków zawierających jony siarczanowe. Siarczan baru charakteryzuje się wyjątkowo niską rozpuszczalnością w wodzie, dużą gęstością, stabilnością chemiczną oraz zdolnością do pochłaniania promieniowania rentgenowskiego. Właściwości te sprawiają, że jest ważnym materiałem wykorzystywanym w chemii przemysłowej, inżynierii materiałowej, chemii analitycznej oraz diagnostyce obrazowej.
Struktura krystaliczna siarczanu baru składa się z jonów baru otoczonych atomami tlenu należącymi do grup siarczanowych. Naturalnie występujący baryt krystalizuje w układzie rombowym. Jego budowa krystaliczna, stosunkowo wysoka gęstość oraz duża odporność na rozpuszczanie w typowych warunkach przyczyniają się do szerokiego wykorzystania tego związku w zastosowaniach technicznych.
Syntetyczny siarczan baru jest zazwyczaj otrzymywany metodą kontrolowanego strącania, która umożliwia regulowanie wielkości, morfologii i rozkładu rozmiarów cząstek. Strącany siarczan baru, często określany nazwą blanc fixe, jest szeroko badany jako funkcjonalny wypełniacz nieorganiczny oraz dodatek do pigmentów. Jego właściwości optyczne, odporność chemiczna i kompatybilność z różnymi matrycami polimerowymi sprawiają, że znajduje zastosowanie w powłokach ochronnych, tworzywach sztucznych i materiałach kompozytowych.
Właściwości chemiczne i fizyczne
Siarczan baru w warunkach otoczenia jest białym, bezwonnym i niepalnym ciałem stałym o strukturze krystalicznej. Jego gęstość wynosi zazwyczaj około 4,25–4,50 g/cm3, w zależności od struktury krystalicznej, czystości oraz charakterystyki materiału. Stosunkowo wysoka gęstość stanowi jedną z najważniejszych właściwości fizycznych tego związku i umożliwia jego wykorzystanie w formulacjach o zwiększonej gęstości oraz specjalistycznych materiałach kompozytowych.
Dane literaturowe podają temperaturę topnienia lub rozkładu wynoszącą około 1580 °C. Związek wykazuje znaczną stabilność termiczną w typowych warunkach przetwórczych i laboratoryjnych, chociaż jego zachowanie w podwyższonych temperaturach zależy od otaczającego środowiska chemicznego.
Jedną z najbardziej charakterystycznych właściwości siarczanu baru jest jego wyjątkowo niska rozpuszczalność w wodzie. Badania termodynamiczne wskazują, że logarytm iloczynu rozpuszczalności w temperaturze 25 °C wynosi około −10,02, co odpowiada termodynamicznej wartości iloczynu rozpuszczalności wynoszącej około 9,5 × 10−11. Rozpuszczalność związku zależy od temperatury, siły jonowej oraz składu otaczającego roztworu.
Siarczan baru jest również praktycznie nierozpuszczalny w alkoholu oraz rozcieńczonych kwasach w standardowych warunkach. Jego odporność na rozpuszczanie wynika ze stabilności jonowej sieci krystalicznej oraz właściwości termodynamicznych procesu hydratacji jonów. Cecha ta odróżnia go od wielu rozpuszczalnych związków baru, chociaż obecność zanieczyszczeń lub rozpuszczalnych soli baru może istotnie wpływać na właściwości konkretnego materiału.
Siarczan baru wykazuje silne właściwości pochłaniania promieniowania rentgenowskiego ze względu na stosunkowo wysoką liczbę atomową baru. Ta właściwość fizyczna zapewnia kontrastowość radiologiczną i umożliwia stosowanie związku w materiałach wymagających zwiększonej widoczności podczas badań rentgenowskich.
Wielkość cząstek oraz właściwości powierzchniowe mają istotny wpływ na zachowanie syntetycznego siarczanu baru w zawiesinach i materiałach kompozytowych. Drobne i ultradrobne cząstki mogą wykazywać lepszą dyspersję w matrycach polimerowych, szczególnie przy zastosowaniu odpowiednich metod przetwarzania oraz modyfikacji powierzchni. Morfologia cząstek, chemia powierzchni i stopień aglomeracji wpływają na właściwości mechaniczne, wygląd optyczny, lepkość oraz proces sedymentacji.
Zastosowania
Siarczan baru jest szeroko stosowany jako funkcjonalny wypełniacz oraz dodatek do pigmentów w farbach, powłokach ochronnych i formulacjach polimerowych. Jego stabilność chemiczna, stosunkowo wysoka gęstość oraz właściwości optyczne umożliwiają modyfikowanie parametrów powłok, w tym wyglądu powierzchni, twardości i odporności na zużycie mechaniczne. W odpowiednio dobranych formulacjach drobno zdyspergowany siarczan baru może poprawiać stabilność wymiarową oraz właściwości użytkowe powłok kompozytowych.
W przemyśle tworzyw sztucznych i gumy siarczan baru jest dodawany do matryc polimerowych w celu modyfikacji gęstości, sztywności, stabilności wymiarowej oraz właściwości przetwórczych. Znajduje zastosowanie w różnych materiałach termoplastycznych i termoutwardzalnych, w tym w specjalistycznych kompozytach inżynieryjnych. Uzyskiwane właściwości zależą od stężenia wypełniacza, wielkości jego cząstek, modyfikacji powierzchni oraz kompatybilności z matrycą polimerową.
Siarczan baru jest ważnym surowcem w przemyśle naftowym, gdzie naturalny baryt wykorzystywany jest jako materiał obciążający w płuczkach wiertniczych. Jego wysoka gęstość umożliwia regulowanie gęstości płuczki wiertniczej w celu kontrolowania ciśnienia złożowego i utrzymywania stabilności otworu podczas prowadzenia prac wiertniczych.
W diagnostyce obrazowej specjalnie przygotowany siarczan baru o jakości farmaceutycznej jest stosowany jako środek kontrastowy podczas badań rentgenowskich i fluoroskopowych przewodu pokarmowego. Silna zdolność pochłaniania promieniowania rentgenowskiego oraz bardzo niska rozpuszczalność w wodzie sprawiają, że związek nadaje się do tego zastosowania pod warunkiem odpowiedniego przygotowania preparatu i stosowania zgodnie z wymaganiami medycznymi. Gatunki przemysłowe i laboratoryjne nie mogą być traktowane jako zamienniki preparatów farmaceutycznych.
Siarczan baru jest również badany jako składnik materiałów osłonowych i kompozytów polimerowych przeznaczonych do ograniczania przenikania promieniowania jonizującego. Wprowadzenie cząstek zawierających bar do odpowiednich matryc może zwiększać zdolność pochłaniania promieniowania rentgenowskiego, co znajduje zastosowanie w badaniach nad kompozytami ochronnymi, specjalistycznymi materiałami konstrukcyjnymi oraz elementami wyposażenia medycznego.
W chemii analitycznej reakcja strącania siarczanu baru jest wykorzystywana w metodach grawimetrycznego oznaczania jonów siarczanowych. Jony siarczanowe mogą być wytrącane za pomocą rozpuszczalnych soli baru, tworząc trudno rozpuszczalny osad, który następnie poddaje się filtracji, suszeniu lub prażeniu w kontrolowanych warunkach i oznacza jego masę. Ta klasyczna metoda analityczna pokazuje znaczenie siarczanu baru w ilościowej analizie nieorganicznej.
Siarczan baru znajduje ponadto zastosowanie w badaniach z zakresu krystalizacji, chemii powierzchni oraz inżynierii materiałowej. Analizy procesów zarodkowania, wzrostu kryształów, kinetyki strącania i rozpuszczania dostarczają wiedzy na temat powstawania nieorganicznych osadów mineralnych oraz opracowywania metod kontrolowania krystalizacji w układach przemysłowych.
Scientific references
1. Paige, C. R., Kornicker, W. A., Hileman, O. E., Jr., Snodgrass, W. J. (1998). Solution Equilibria for Uranium Ore Processing: The BaSO4–H2SO4–H2O System and the RaSO4–H2SO4–H2O System. Geochimica et Cosmochimica Acta, 62(1), 15–23.
https://doi.org/10.1016/S0016-7037(97)00320-7
2. National Institute of Standards and Technology (NIST). Chemistry WebBook, Standard Reference Database 69: Barium Sulfate. Dane identyfikacyjne, wzór chemiczny i masa cząsteczkowa.
https://webbook.nist.gov/cgi/cbook.cgi?ID=C7727437
3. National Center for Biotechnology Information (NCBI). PubChem Compound Summary for CID 24414, Barium Sulfate. Struktura molekularna, właściwości fizykochemiczne i identyfikacja substancji.
https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/24414
4. National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH). NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards: Barium Sulfate. Właściwości fizyczne i chemiczne oraz informacje dotyczące narażenia zawodowego.
https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0047.html
5. Clinical Utility of Barium Sulfate Products: Formulation Determines Appropriate Use. (2021). Applied Radiology. Omówienie naukowych i klinicznych aspektów formulacji siarczanu baru, jego kontrastowości radiologicznej oraz zastosowań w diagnostyce obrazowej.
https://www.appliedradiology.org/courses/4386/PDF/Bracco_07-21_barium_CE.pdf
Bezpieczeństwo
Hasło ostrzegawcze: Not classified as hazardous under GHS
Piktogramy GHS: Brak
Zwroty zagrożenia
Nie sklasyfikowano jako stwarzające zagrożenie.
Zwroty ostrożności
-
P261: Unikać wdychania pyłu/dymu/gazu/mgły/par/rozpylonej cieczy. Avoid breathing dust
-
P280: Stosować rękawice ochronne/odzież ochronną/ochronę oczu/ochronę twarzy. Wear appropriate protective equipment during handling
-
P501: Zawartość/pojemnik usuwać do uprawnionego odbiorcy odpadów niebezpiecznych lub zwrócić do dostawcy. Dispose of contents/container in accordance with local/regional regulations
Postępowanie i przechowywanie
-
Warunki przechowywania: Przechowywać w suchym, dobrze wentylowanym miejscu. Unikać wilgoci, aby zapobiec zbrylaniu
-
Środki ostrożności przy postępowaniu: Minimalizować tworzenie się pyłu. Stosować rękawice ochronne i okulary podczas pracy z materiałem luzem
